Źródła
 erodot z Halikarnasu(ok. 485-ok. 425 p.n.e.)
Historyk grecki z Halikarnasu w Azji Mniejszej, zwany "ojcem historii"; autor Dziejów (wyd. pol. 2 1959) w 9 księgach (podział i nazwy ksiąg od imion muz - późniejsze). Dzieła zawierają zawiązki krytyki historycznej poświęcone są głównie wojnom perskim. Dzieło Herodota napisane w dialekcie jońskim, zawierające także obszerne materiały etnograficzne i geograficzne, zebrane podczas licznych podróży, cenione przez starożytnych, rozpowszechniało się w zachodniej Europie od schyłku XV w., w Polsce od XVI w.; pierwsze tłumaczenie polskie 1861-62.
Są wszelkie podstawy aby przypuszczać, że w czasie swoich podróży Herodot odwiedził również północne wybrzeża Morza Czarnego i najprawdopodobniej miasto Olbię, przez co mógł z bliska obserwować życie Scytów.
W V w. p.n.e., kiedy Herodot pisał swoje "Dzieje", geografia nie była nauką dzisiejszym rozumieniu. Wszystkie opisy starożytnych miały charakter przybliżony. Poza tym Scytia leżała na peryferiach ówczesnego świata cywilizowanego i Grecy wiedzieli o niej niewiele. Nieścisłości pojawiające się w pracy Herodota nasuwają współcześnie wiele kontrowersji. Toczy się spór o to jak na współczesnej mapie rozmieścić plemiona opisane przez Herodota i które opisane przez uczonych kultury archeologiczne tych terenów odpowiadają wymienionym przez Herodota ludom. Herodot nie zawsze wypowiada się jasno, które plemiona uznaje za scytyjskie, a które nie.
Zbierając materiały do swojej pracy Herodot zaczerpnął wieści od tubylców zamieszkujących Olbię: Greków i Scytów. Okolice Olbii znał więc najlepiej, im dalej jednak tym bardziej mgliste stają się jego wiadomości.
Przekaz Herodota na temat Scytii, pomimo swej niedoskonałości, jest jednym z najbardziej obfitych w informacje, które było powtarzane przez następnych twórców.
Autor swoim zasięgiem ogarnął jedynie ok. 400 km na północ od Hellady.
Jeżeli chodzi o relacje Herodota dotyczące kraju Scytów, to autor na wstępie zaznacza, że nigdy nie spotkał nikogo , kto by widział osobiście północne obszary Scytii .
Oto najważniejsze rzeki Scytii jakie wymienił:
- Borystenes (Dniepr)- )- przy ujściu miał się łączyć z Bohem uchodząc wspólnie do Morza Czarnego( akurat w tym przypadku Herodot mylił się)
- Boh (Hypanis)- swój początek miał brać w wielkim jeziorze w samej Scytii
- Tyras (Dniestr) - miał wypływać z wielkiego jeziora na północy, na pograniczu Scytów i Neurów
- Ister (Dunaj)- nazywany przez autora "największą rzeką Scytii" i jego dopływy: Porata/Pyretos (Prut), Tiarantos, Araros (Seret), Naparis (Jałomica) i Ordessos.
- Pontikapes (dopływ Borystenesu)
- Hypakyris
- Gerros
- Tanais (Don)- stanowiła granicę między terytorium Sauromatów i Scytów oraz granicę geograficzną między Azją a Europą, uchodząc do Jeziora Meockiego ( Morze Azowskie).
Chociaż Herodot miał zapewne do czynienia jedynie ze Scytami zhellenizowanymi mógł uzyskać pewne informacje dotyczące tego ludu. Należy pamiętać też , że nie są to przekazy z pierwszej ręki. Wiele relacji Herodota może zawierać błędy, które ciężko w chwili obecnej skorygować. Inni autorzy starożytni nie interesowali się Scytią w takim stopniu jak Herodot.
Jednak niektóre rewelacyjne wiadomości, znalazły swoje potwierdzenie podczas wykopalisk archeologicznych, jak fakt używania przez Scytów dymu z nasion konopi. Choć Herodot łączy ten obyczaj z czynnościami ablucyjnymi, to dziś można ten pogląd zakwestionować znając halucynogenne właściwości tej rośliny.
Należy pamiętać też o tym , że wszyscy autorzy greccy czy rzymscy opisujące tereny barbaricum mieli w zwyczaju patrzeć na różne obyczaje żyjących tam plemion przez pryzmat własnej kultury. Tak więc trzeba być ostrożnym kiedy Herodot opisuje pozycję kobiety w społeczeństwie scytyjskim , jako że późniejsze doniesienia Diodora są z tym sprzeczne, a także scytyjskie bóstwa. Podpięcie scytyjskich wierzeń pod grecki panteon jest dużym uproszczeniem, choć być może zhellenizowani Scytowie dokonali takiej właśnie syntezy.
Ksiegę IV "Dziejów" można pobrać TU
do otworzenia potrzebny jest zip.
ipokrates, Hippokrates z Kos (ok. 460-377 p.n.e.)
Jeden z najwybitniejszych prekursorów współczesnej medycyny. Zyskał sobie przydomek "ojca medycyny". Zawodu nauczył się u swego ojca, a wiedzę pogłębiał podróżując m. in. po Egipcie i Azji Mniejszej. Metody i idee jego szkoły znamy z zachowanego dzieła Corpus Hippocrateum, stanowiącego zbiór 53 pis różnych szkół lekarskich sprzed połowy IV wieku p.n.e. zebranych 100 lat po śmierci Hipokratesa. Pomimo opatrzenia ich jego imieniem pism samego Hippokratesa nie udało się wyróżnić, choć uznaje się, że jest autorem m. in. "Prognoz koskich" i "Aforyzmów", które dotyczą takich dziedzin jak anatomia, patologia, chirurgia, położnictwo i inne zabiegi lekarskie (są one często podawane mylnie jako cytaty z Przysięgi Hipokratesa, która stanowi podstawę etyki lekarskiej).
W swoim dziele "O powietrzu, wodach i okolicach " wymienił lud scytyjski osiadły nad Jeziorem Meockim, gdzie:
wszelkie dzikie bestie są małe i nieliczne , z tej przyczyny iż kraina ta leży(...) u stóp Gór Rifejskich, gdzie wieje wiatr północny, słońce zaś zbliża się do nich jedynie w lecie, ogrzewając je, ale przez krótki czas i niezbyt mocno. Wiatry z gorących obszarów ziemi tam nie wieją, albo jeżeli już to rzadko i słabo, zawsze zaś wieją tam wiatry z północy, niosące ze sobą śnieg, lód i dużo wody, które to nigdy nie opuszczają gór, czyniąc je miejscem nie zdatnym do zamieszkania. Gęsta mgła spowija równiny w ciągu dnia i we mgle tej żyją oni (Scytowie), przez co wiecznie , rzec by można, towarzyszy im zima, jeżeli zaś zdarzy się lato, trwa tylko kilka dni i nie jest zbytnio ciepłe. Ich równiny są położone wysoko i nagie, nie pokryte górami(...)
Zmiany pór roku także nie są wielkie czy gwałtowne. (...)
To co się zwie Scytyjską pustynią jest to równina pokryta łąkami , wysoko położona i dobrze nawodniona, z powodu rzek, które niosą ze sobą na równiny mnóstwo wody. Tam to mieszkają Scytowie, którzy zwą się Nomadami, a to z tej przyczyny, że nie mają domów, ale życie pędzą na wozach.
[z ang. tłum. wł.]
Hipokrates był lekarzem i interesowały go głównie kwestie medyczne, stąd jego obserwacje są bardzo zawężone i skupiają się na wyglądzie, trybie życia i zwyczajach Scytów, sa też nacechowane naginaniem obserwacji "ojca medycyny" do jego własnych teorii:
Scytowie są osobliwej budowy ciała i nie przypominają w tym innych ludów, ta sama obserwacja tyczy się Egipcjan, tylko, że ci drudzy kształtowani są przez upał, a ci pierwsi przez chłód.
(...)oni (Scytowie) nie różnią się od siebie budową ciała i jeden przypomina drugiego, z tej przyczyny, że spożywają to samo jedzenie i odziewają się w te same ubrania czy to latem czy zimą, oddychają wilgotnym i gęstym powietrzem i piją wodę ze śniegu i lodu. Ani nie wykonują mozolnych prac, ani też ich ciała i umysły nie są zdolne do trwałego wysiłku , skoro zmiany pór roku są tak niewielkie. Z tego też powodu są oni grubej i mięsistej postury , z widocznymi oznakami choroby stawów.
[z ang. tłum. wł.]
Według opinii Hipokratesa bogacze scytyjscy, właściciele stad cierpieli na pewne choroby, których źródła doszukuje się on w nieróbstwie. Zwraca on uwagę na otyłość bogatych kobiet scytyjskich cierpiących na bezpłodność i przeciwstawia im smukłe, płodne niewolnice, których udziałem jest pracowity tryb życia.
Hipokrates wspomina także o Sauromatach:
Jest w Europie scytyjska rasa zwana Sauromatami, którzy zamieszkują okolice Jeziora Meockiego i różnią się oni od wszystkich innych ras. Kobiety ich jeżdżą konno, strzelają z łuków , miotają oszczepy z końskich grzbietów i walczą z wrogami tak długo jak pozostają dziewicami; i nie stracą one swego dziewictwa dopóki nie zabiją trzech spośród swych nieprzyjaciół(...)
Jeżeli któraś znajdzie sobie męża porzuca jazdę wierzchem , chyba że zmuszona będzie wziąć udział w wyprawie(wojennej). Kobiety nie mają prawych piersi, gdyż kiedy córki są jeszcze w młodym wieku , ich matki rozgrzewają mocno miedziany instrument, przeznaczony specjalnie do tego celu, przytwierdzają go do prawej piersi , która zostaje wypalona, a jej rozwój zatrzymany. Cała zaś siła i moc przenosi się na prawy bark i ramię.
[z ang. tłum. wł.]
Dzieło Hipokratesa, niestety tylko w języku angielskim , możecie znaleźć na tej stronie:
"O powietrzu, wodach i okolicach
c.d.n...
|
|
