Kurhany
 onstrukcja
Kurhan to mogiła (zwana dawniej żalami), w kształcie stożkowatego kopca z elementami drewnianymi, drewniano-kamiennymi lub kamiennymi , w którym znajdował się pochówek szkieletowy lub całopalny.
Ten rodzaj grobu występował w Europie, Azji i Ameryce w epoce neolitu i żelaza (kultura unietycka, trzciniecka, przedłużycka, także w niektórych lokalnych grupach kultury łużyckiej). Rzadziej spotykany był także w kulturach okresu rzymskiego i wczesnośredniowiecznego.
Powszechnie znane jest wyobrażenie domu umarłych jako piramidy, natomiast kurhan ziemny to nic innego jak grób ziemny zmodyfikowany przez chrześcijańskie średniowiecze, będący powtórzeniem kształtu pradawnego pogańskiego grobu.
Współczesny etnolog Krzysztof Kowalski wypowiada się o kurhanach następująco: "obraz napiętego jak bęben brzucha Matki - Ziemi (...) zmarły skurczony jak embrion czeka na ponowne narodziny".
Na przełomie IV i III tysiąclecia w całej niemalże Europie rozpowszechnił się zwyczaj chowania zmarłych pod nasypami ziemi.
Na terenie Polski do największych należały grobowce kujawskie, które osiągały do 130 m długości. Formy takich kurhanów mogły być rozmaite od najczęstszych mniej lub bardziej wydłużonych pagórków do nasypów o olbrzymiej powierzchni, w kształcie zwierząt, np. ptaka, niedźwiedzia (wschodnie wybrzeża Stanów Zjednoczonych).
Kurhany scytyjskie , zwłaszcza te kryjące pochówki arystokracji to ogólnie rzecz ujmując, olbrzymie konstrukcje , których nasypy sięgały jeszcze w czasach nowożytnych ponad 20 metrów wysokości, a ilość użytej do ich usypania ziemi szacuje się w niektórych przypadkach na około 75 tys. m3 .
Pod nasypem znajdowała się wykopana w ziemi komora grobowa, której ściany wyłożone były albo brewionami drewnianymi albo kamieniami. Komora ta kryła szczątki zmarłego, który dodatkowo mógł spoczywać w drewnianej skrzynce, oraz zazwyczaj bogate wyposażenie, pochówki służby i koni, które to chowano poza komorą.
Strop komory był umacniany tyczkami drewnianymi , które podtrzymywały sklepienie z desek. Na deskach ustawiano także często konstrukcje z chrustu i trzciny w kształcie daszka.
Całość była przykrywana nasypem ziemnym, lub ziemno-kamiennym.
 cytowie-oracze - Kurhany arystokracji
Szczególnie bogato wyposażone i rozbudowane były kurhany arystokracji.
Wyposażenie grobów męskich zawierało między innymi: szkielety koni z bogata uprzężą, miecze, topory, czekany, pancerze, hełmy, ceramikę grecką, biżuterię i lustra.
Wojownicy grzebani byli wraz ze swoimi nałożnicami i niewolnikami.
Pochówki kobiece są jeszcze bogatsze. W grobowcach młodych kobiet znaleziono lekka bron; kołczany i strzały, oszczepy i noże, co świadczy o wojowniczo- obronnej pozycji kobiety w społeczeństwie.
W kurhanie wywodzącej się z arystokracji kapłanki zachowały się ślady tryzny- uczty pogrzebowej; glinka, deski, popiół i amfora grecka.
Kurhan zwierał 4 komory. W jednej odkryto szkielety 2 koni, dwie były puste, a czwarta zawierała 1 szkielet ludzki ułożony na plecach skierowany na północny zachód i 5 szkieletów w pozycji skurczonej (niewolnice?).
Przy szkieletach znajdowało się mnóstwo artefaktów; kyliks- greckie naczynie, złote blaszki z wyobrażeniem gryfów, flakonik na perfumy z leżącym Erosem, lustro, hydrię- czyli naczynie na wodę, naszyjnik ze złotych paciorków i blaszek, brązowe agrafy i bransoletki z główkami zwierząt, nóż z kościaną rękojeścią, komplet uprzęży i talerz z piaskowca. Znalezisko datowane jest na V wiek p.n.e.
urhany Scytów-rolników
Scytowie Rolnicy
Kurhan Starsza Mogiła koło wsi Aksiutincy był otoczony wałem i fosą. Pod nasypem znajdował się ogromny wykop, w którym był zbudowany zrąb drewniany, przykryty stropem, wsparty na czterech słupach rozmieszczonych w rogach dołu. W jednym kącie dołu odnaleziono wielkie gliniane naczynie, obok niego leżały kości świni i cielęcia, z nożem tkwiącym między żebrami. Naprzeciwko, w drugim kącie dołu znajdowała się uprząż z żelaznymi, kościanymi i brązowymi wędzidłami. Przy południowej ścianie odkryto załom, za którym leżały brązowe wykładziny tarcz, kołczan i łuk, grociki strzał, wędzidła, 2 miecze ze szczątkami pochwy, kolczugę i topory.
W innym kurhanie należącym do tej samej grupy aksiutińskiej ujawniono pochówek nałożnicy. Pod nasypem znajdowały się dwa groby. Jeden z nich, wgłębiany, zawierał dwa szkielety- męski i żeński. Przy męskim szkielecie leżała broń: miecz z ażurową rękojeścią, siekiera, pancerz z nagolennikami i kołczan zawierający około stu strzał. Przy szkielecie żeńskim znaleziono złoty kolczyk, naszyjnik ze złotych blaszek z wizerunkiem sfinksa i złote paciorki. Na rękach obydwu znajdowały się bransolety ze złotych paciorków, zaś nogi ozdobione były masywnymi bransoletami z brązu. Przy nogach leżało brązowe zwierciadło z rączką w kształcie głowy barana. W kącie grobowca stałą grecka amfora i fragment tuszy końskiej, z której zachowała się kość. Głowa kobiety , w części czołowej została przebita gwoździem, który leżał obok.
Archangielskaja Słoboda
Kurhan koło wsi Archangielskaja Słoboda w obwodzie chersońskim leży na obszarze tej części Scytii, którą Herodot włączał w obręb Scytów- rolników. Również i ten kurhan krył zmarłego arystokratę. W nienaruszonym grobowcu z V w. p.n.e., obok kilku srebrnych naczyń , natrafiono na ponad 520 złotych przedmiotów, w tym na wspaniały naszyjnik zakończony główkami lwów. Drugim wyróżniającym się przedmiotem było wspaniałe okucie kołczanu ze złotej blachy, z realistycznie ujętymi scenami przedstawiającymi klęczącego młodzieńca, lwa rozszarpującego łanię, oraz dziki, psy, jelenie i panterę ogryzającą ludzką głowę.
urhany Scytów- koczowników
Gajmanowa Mogiła
W okolicach wsi Bałki w obwodzie Zaporożskim, ekspedycja Instytutu Archeologicznego z Kijowa prowadziła eksploracje rozległego cmentarzyska kurhanowego związanego ze Scytami- koczownikami. 22 małe nasypy, kryjące pochówki zwykłych wojowników, okazały się doszczętnie obrabowane.
Największe nadzieje łączono z wielkim kurhanem, zwanym Gajmanowa Mogiła i datowanym na lata 400-350 p.n.e. obok licznych szkieletów zwierząt i rozbitych amfor, leżących tuz pod nasypem , a będących śladami uczty na grobie zmarłego, natrafiono na główna komorę grobową, obok której znajdował się grób pogrzebanego sługi uzbrojonego w łuk ze strzałami i włócznię. Miał on na drugim świcie bronić dostępu do głównego pochówku. Komora ta uległa rabunkowi, mimo to ujawniono jeszcze liczne złote ozdoby oraz szereg przedmiotów użytkowych, przemieszanych z kośćmi ludzkimi, zwierzęcymi i z ziemią.
Tuz przed samym zakończeniem prac badacze natrafili na skrytkę ze wspaniałymi wytworami złotnictwa grecko-scytyjskiego. Już przed wiekami bogato wyposażonych kurhanach władców i wodzów scytyjskich, w przewidywaniu rychłego rabunku, najcenniejsze przedmioty, z reguły insygnia władzy, ukrywano tajemnym miejscu.
Wśród kilku srebrnych i złotych naczyń największą sensacje wzbudziła srebrna, pozłacana czara, zdobiona wyobrażeniami Scytów, ujętych w niezwykle realistycznej formie. Po raz pierwszy natrafiono na wizerunki scytyjskich władców w pełni majestatu władzy oraz dostojeństwa postaci. Obok reliefowych wyobrażeń kilku wojowników scytyjskich, pijących wino, uwagę przyciąga scena główna, obejmująca dwóch brodatych mężczyzn zajętych rozmową. Odkrywca tego kurhanu dr W. Bidzilia tako opisuje te scenę:" Szczegóły ubioru, długie kaftany obrębione futrem i haftowane na ramionach oraz na piersi pięknymi wzorami, uczesanie, uzbrojenie, a zwłaszcza symbole władzy- wojownik z lewej strony trzyma w ręku nahajkę, zaś ten z prawej berło- oraz ozdoby, wszystko to przemawia za tym , że przed nami są najprawdopodobniej przedstawiciele jakiejś elity scytyjskiej. Każdy z nich wolna rękę opiera na tarczy, zaś między nimi leży miecz."
urhany królewskie:
- Kurhan Czertomłyk znajduje się w prawobrzeżnej części Dniepru. Pod nasypem wysokości 19 metrów, na poziomie otaczającego gruntu odkryto kilka jam grobowych oraz duży dół centralny. W wykopkach bocznych znaleziono pojedyncze pochówki służby, trzech znajdowały się szkielety jedenastu koni z uzdami zdobionymi złotem i srebrem. W głównej komorze grobowej odkryto szczątki splądrowanego pochówku, jedynie w narożnych komorach znaleźli archeolodzy nienaruszone pochówki z wielką ilością drogocennych przedmiotów: broni i sprzętów. Były tu miecze zdobione złotem , grociki strzał, lite naszyjniki, bransolety, diademy, blaszki, srebrną amforę, okładzinę kołczanu tzw. Gorythosa. Przedmioty były bogato dekorowane w stylu scytyjskiego zoomorfizmu: wizerunki smoków, lwów , jeleni połączone z ornamentem roślinnym.
- kurhan Małaja Cymbałka znajdujący się koło miejscowości Bolszaja Biełozierka. Kurhan zwierał pochówek szkieletowy, strzały scytyjskie, uprząż końska i ceramikę.
- Złoty Kurhan koło Symferopola (Krym) pochodzi z epoki brązu i przypomina on już pochówki Scytów z Naddnieprza. w Kurhanie mieścił się wykopany później grób, którym znajdował się pochówek męski, leżący na plecach pozycji wyprostowanej.
Miał na sobie pancerz, naszyjnik, pas z litymi płytkami z wizerunkiem orła. Tuż obok leżał żelazny miecz ze złotą wykładziną pochwy, figurkę lwicy, być może pochodzącą z kołczanu, oraz grociki strzał. Znalezisko datowane jest na V w. p.n.e.
- Kurhan Kul-Oba koło Kercza(Pantikapaion) zawierał pod nasypem kamienny grobowiec z pozornym sklepieniem, w którym umieszczono pochówek męski wraz z biżuterią , na którą składała się złota tiara i diadem, naszyjnik, bransolety. Nad szkieletem umieszczono drewniany daszek, a w odrębnej przegrodzie położono broń zmarłego.
Obok szkieletu męskiego leżał szkielet kobiety , przy którym znajdowały się takie przedmioty jak; medaliony z głową Ateny, greckie kolczyki, bransolety z gryfami i jeleniami, złoty, lity naszyjnik z zakończeniami w kształcie leżących lwów, zwierciadło z brązu z rączka oprawną w złoto. Między kolanami stała waza udekorowana scenami z życia Scytów. Za baldachimem leżał drugi szkielet męski, przy nim kilka złotych blaszek, a za wezgłowiem- szkielet konia. Wzdłuż ścian porozstawiano sprzęty gospodarcze.
- Kurhany Nymfaionu
Tołstaja Mogiła
W 1971r. doszło do kolejnego odkrycia kurhanie scytyjskim, które uznano za jedna z największych rewelacji archeologicznych minionego stulecia. Przedmiotem badań był kurhan Tołstaja Mogiła z IV w. p.n.e. położony w pobliżu miasta Ordżonikidze. Ogromny nasyp mierzył 8,5 metra wysokości i liczył ponad 15 000 m3 ziemi. Główna komora grobowa, zawierająca pochówek władcy, wykazała wyraźne ślady rabunku. Jednak bocznej części nasypu kryła się druga, jeszcze większa komora, podbudowana na głębokości 7 m od powierzchni ziemi, tj. kilkanaście metrów pod nasypem, która w stanie nienaruszonym trafiła do rąk badaczy.
Zawierała ona , nieco później złożone, pochówki kobiety oraz dwu- lub trzyletniego chłopca; pierwszy szkielet spoczywał na prawie nie zachowanym już , drewnianym katafalku, niegdyś pokrytym jakimś baldachimem, obszytym złotymi, zdobionymi blaszkami. Niezliczone, podobne blaszki pokrywały ubiór zmarłej, obuwie i nakrycie głowy, o po raz pierwszy pozwoliło na dokładną rekonstrukcję ubioru arystokratki scytyjskiej. Przy zmarłej leżały też liczne ozdoby ciała, w tym kilkanaście pierścieni, przybory toaletowe oraz naczynia szklane i grecka ceramika czarno malowana. Podobnie bogato wyposażony był pochówek chłopca. W komorze tej natrafiono na kilka ofiar ludzkich. W małej, odrębnej niszy leżał szkielet małej dziewczynki, pozbawiony darów. Koło wejścia do komory, zastawionego częściami wozu, znajdował się szkielet woźnicy- koniuszego; przy zachodniej ścianie leżał wojownik z łukiem i strzałami, a w drugiej niszy- piętnastoletnia dziewczynka- kucharka ze sprzętem kuchennym.
Wnętrze głównej komory uległo przemieszaniu, mimo to zachowały się liczne ozdoby, części żelaznego uzbrojenia, brązowe kotły i gliniane amfory. Również i temu pochówkowi towarzyszyły ofiary: trzech koniuszych oraz sześć koni. Krótkim korytarzu wejściowym leżały ukryte atrybuty władzy: miecz w złotej pochwie i złoty naszyjnik- pektorał, należące do najwspanialszych zabytków starożytnej sztuki europejskiej. Powierzchnię miecza, oprócz wyobrażeń sfinksa i dwóch kogutów w walce, pokrywała realistyczna scena rozszarpywania jelenia przez gryfa(drakona).
Najwspanialszy jednak jest naszyjnik , ważący 1150 g, zbliżony wyglądem do podobnej ozdoby z Bolszoj Bliznicy, znacznie jednak okazalszy(dokładny opis naszyjnika)
Odkrycie to po raz pierwszy ujawniło obok króla również królową i następcę tronu. Stwierdzono też , że Scytom w IV w. p.n.e. była znana władza dziedziczna z ojca na syna, czego Herodot nie podał. Zmarła władczyni i jej syn nie są ofiarami składanymi z okazji pogrzebu króla, złożono ich w jakiś czas po śmierci władcy. Najprawdopodobniej kobieta w imieniu swego syna przez pewien czas sprawowała władzę.
Podobieństwo Tołstaja Mogiła do kurhanu Czertomłyk, leżącego w odległości zaledwie kilku kilometrów, pozwala przypuszczać, że oba kurhany kryją pochówki władców tej samej dynastii, zwłaszcza, że w obu natrafiono na identyczne złote blaszki ozdobne, m.in. z wyobrażeniem bogini.
Odkrycia takich kurhanów jak Czertomłyk, Sołocha czy Bolszaja Bliznica( ten ostatni prawdopodobnie z grobem króla Ateasa) i Tołstaja Mogiła zdają się wskazywać na stepowy rejon porohów między zaporożem, Dniepropietrowskiem i Nikopolem, w którym mogła się znajdować legendarna kraina Gerros, gdzie grzebano zmarłych królów scytyjskich.
ultura ludów nadkubańskich:
- Kurhan ulski (kurchan koło aułu Ulskiego)
Wysokość tego kurhanu wynosiła ponad 15m. Nasyp, w którym pochowano prawdopodobnie wybitnego przedstawiciela arystokracji, został usypany, jak się przypuszcza, w dwóch fazach. Podczas wykopalisk, na wysokości ponad 5 metrów natrafiono na wydzielona przestrzeń, na której znajdowały się szczątki ponad 50 koni. Przy dalszym niwelowaniu nasypu do poziomu nawierzchni odkryto szałas wsparty na rogach na czterech słupach i wzmocniony sześcioma słupami z każdej strony. Wokół tej budowli znajdowały się kości wielu koni oraz dwóch wołów i paliki do uwiązywania koni. Wszystko to przykryte było dziesięciocentymetrową warstwą turzycy. Dookoła budowli leżało rozrzuconych w sumie 360 szkieletów końskich, znaleziono także złotą blaszkę od kołczanu z przedstawieniem gryfów atakujących kozła
- Kurhany kelermeskie (zespół kurhanów koło stanicy Kelermeskaja).
Kurhany koło stanicy Kelermeskaja zostały odkryte w 1904r. i należały , jak stwierdzono, do przedstawicieli scytyjskiej arystokracji.
W jednym z kurhanów , pod nasypem ponad dwumetrowej wysokości, odsłonięto dół o średnicy 10 i głębokości 2,2 m, podzielony dwoma rzędami słupów na trzy części. Przypuszcza się, że środkowa część dołu była pokryta daszkiem.
W grobowcu, ograbionym jeszcze w starożytności, zachowały się zaledwie nędzne resztki pogrzebowego inwentarza. Poza obrębem grobowca znaleziono kości ludzkie wymieszane z końskimi ( zgodnie z panującymi zwyczajami niewolnicy traktowani byli tak samo jak pozostały żywy i martwy inwentarz, stąd też ich trupy znajdowały się poza grobowcem razem z końskimi). Przy szczątkach końskich znajdowały się wspaniałe uździenice, oraz okucia , w kształcie przepołowionych kul ozdobionych rysunkiem głowy konia.
Drugi kurhan podobny był do pierwszego. I tu znaleziono drewniany grobowiec; na zewnątrz grobowca leżały szczątki końskie z uździenicami. Spośród przedmiotów godnych uwagi należy wymienić hełm i okucie buławy zdobione złotem.
- Kurhan kostromski( koło stanicy Kostromskaja)
Pod nasypem znajdowała się jama o zboczach opadających trzema załomami. W północnym rogu jamy była wybudowana katakumba, w której znajdował się szkielet bez inwentarza. Na dwu górnych stopniach dołu leżały dwa szkielety, prawdopodobnie najbliższych sług zmarłego. Nad dołem , na występie leżała broń: tarcza obita blachą z wyobrażeniem jelenia, pancerze z brązowych i żelaznych łusek, oszczepy, 2 kołczany, wędzidła. Nad występem zbudowany był namiot, później prawdopodobnie spalony, wokół którego znaleziono 22 szkielety końskie.
- Kurhany jelisawietinskie ( koło stanicy Jelisawietinskaja)
Zawierał nietypowy dość inwentarz taki jak wozy pogrzebowe, które to zdradzają wpływy asyryjskie i urartyjskie (Urartu- obecnie Armenia). Przy wejściu do grobowca leżały szkielety koni i ludzi . Jeden z głównych pochówków znajdował się w kamiennej krypcie przykrytej drewnianym pomostem. W północnej ścianie dołu zbudowana była katakumba, w której leżał szkielet w ciężkim żelaznym pancerzu i z mieczem u lewego boku. Cały dół pokryty był drewnianym daszkiem wspartym na słupach.
urhany Siedmiu Braci- kultura Syndów
W kurhanie nr 2 znajdowała się końska uprząż oraz wóz pogrzebowy. W jamie wyłożonej wapiennymi płytkami i przykrytej drewnianym pomostem spoczywały szkielety końskie w uzdach z brązowymi wędzidłami(zapełniające 3/4 dołu).
Sam szkielet ludzki spoczywał w północno-zachodnim narożu jamy, zorientowany głową na wschód, przykryty był najprawdopodobniej kapą, z której pozostały tylko złocone, ozdobne blaszki. Ubrany był w skórzany pancerz, z którego zachowały się pokrywające go żelazne i brązowe płytki. Przód pancerza, na piersi, zdobiła duża blacha przedstawiająca jelenia i jelonka, z umownym , szkicowo zaznaczonym porożem; przedstawiono tu również orła z rozwiniętymi skrzydłami i ogonem i głową opuszczoną w dół. Obok szkieletu znaleziono grociki strzał, drewniane naczynie ze złotymi uchwytami w kształcie gęsi i kaczek. Na szyi zmarłego spoczywał lity naszyjnik, oraz kolia składająca się ze 126 złoconych rurek. Obok stało naczynie w kształcie rogu z pokrywającą go grecką ornamentacją, dwie czarki z czarnej laki i złote blaszki
 mentarzysko Besszatyrskie- kultura Saków
Cmentarzysko to leży w dorzeczu środkowego biegu rzeki Ili i stanowiło skomplikowany kompleks kurhanów, wyposażony w skalne mury, podziemne przejścia, ogrodzone "płotkiem" z kamieni poustawianych na sztorc.
Jeden z rozkopanych kurhanów miał 52m średnicy i 9 m wysokości. W trakcie badań odkryto trzy warstwy kamieni, pod którymi na poziomie gruntu znajdowała się konstrukcja drewniana- grobowiec królewski. Grobowiec króla był prostokątną komorą grobową , o ścianach obudowanych belkami zamocowanymi na drewnianych słupach. Pułap komory tworzył pomost z ułożonych w kilku warstwach belek. Do grobowca prowadził stosunkowo ciasny korytarz, po złożeniu pochówku zasypany kamieniami. Nad grobowcem wzniesiono kamienno-ziemny nasyp. Mimo to grobowiec został obrabowany. Pozostały jedynie rozrzucone kości męskie i kobiece, kości zwierząt i zniszczone przedmioty.
Obok płaskich pochówków, przykrytych nasypem spotyka się także pochówki w dołach. Pod kamienno ziemnym nasypem kurhanu nr 52, w wykopanym dole, odkryto 2 szkielety ułożone na plecach zorientowane na zachód, wyposażone w broń.
Prosty lud był chowany w zwykłych jamach wyściełanych drewnem lub kamiennych skrzynkach z pionowo ustawianych płyt, przykrytych niewielkimi nasypami kurhanowymi. Niektóre pochówki były zbiorowe. W mogiłach odnaleziono broń, szczątki koni i owiec, kamienne rozcieracze i sierpy.
urhany Pazyryckie w górach Ałtaju
Grupa kurhanów, zwana powszechnie Pazyryckimi położona jest w obrębie Górnego Ałtaju na wysokości ponad 1600 m. n.p.m. tylko o 400 m poniżej granicy wiecznych śniegów. Pod nasypami znajdowały się duże , głębokie doły, w które wbudowywano dwuizbowe konstrukcje z drewnianymi podłogami, posiadające podwójne ściany i strop. Konie chowano poza komorami . Szczególne znaczenie tych kurhanów polega na tym , że komora grobowa znajduje się pod kamiennym nasypem, w warstwie wiecznej zmarzliny, która dobrze zachowała szczątki organiczne. Bezpośrednio po obrzędzie grzebalnym wnętrze komór zostało zalane wodą, która uległa szybkiemu zamarznięciu, powodując wytworzenie się czegoś w rodzaju mikroklimatu. Kurhany arystokracji wyposażone były w drewniane figurki zwierząt, skórzane ubiory; kaftany i buty, tekstylia jak wełniane dywany, bogato zdobione siodła, ozdobione aplikacjami, skórzane maski końskie i uprząż. Za sarkofagi służyły drewniane kłody, gdzie odnaleziono zmumifikowane , bogato wytatuowane zwłoki arystokratów, szczątki wełny, futer i skór.
Uroczysko Szybe nad rzeką Ursuli zawierało pochówek osoby dorosłej i dziecka, przy czym zwłoki zachowały ślady swego rodzaju mumifikacji. Mózg został usunięty dzięki trepanacji czaszki, oczy zaszyte, wnętrzności i mięśnie zastąpiono masą roślinną.
Oprócz kurhanów arystokracji przebadano też znaczna ilość kurhanów z pochówkami zwykłych członków wspólnoty, jak np. odkryty przez A. Andrianowa pod Sołniecznym Biełkiem grób pod kurhanem nr 3. Znajdował się w nim szkielet mężczyzny , ułożony na plecach , z głową na zachód. Obok szkieletu leżało kilka przedmiotów; kamień do ostrzenia noży, kościane paciorki i płytka z wyobrażeniem zwierzęcia.
 yżanówka
W zbiorach Muzeum Archeologicznego w Krakowie znajduje się od roku 1887 wyposażenie bogatego scytyjskiego grobu kobiecego, przebadanego w miejscowości Ryżanówka na Ukrainie przez Gotfryda Ossowskiego, pierwszego kustosza Muzeum Archeologicznego Akademii Umiejętności w Krakowie.
W tym miejscu odsyłam Was na 2 strony Muzeum Archeologicznego w Krakowie:
Scytyjska księżniczka z Ryżanówki
Tutanchamon ukraińskich stepów
Gdzie z pewnością dowiecie się czego tylko chcecie a nawet więcej. :)
|
|
