Plemiona Scytów azjatyckich
 lemiona terenów nadkubańskich i środkowego Przedkaukazia
W starożytności Azja zaczynała się na schód od Tanaisu(Donu) i tam też rozciągała się Scytia azjatycka. Według Herodota Scytów właściwych za Donem już nie było; znalezione tam jednak typowe przedmioty scytyjskie wyraźnie ich obecność potwierdzają. Dotyczy to przede wszystkim terenów nadkubańskich i środkowego przedkaukazia, choć zasiedlenie przedkaukazia przez Scytów nie zostało ostatecznie udowodnione. Znaleziska archeologiczne wskazują raczej na oddziaływanie kulturowe, nie zaś infiltrację grup scytyjskich. Obszar ten był natomiast terenem przejściowym dla Scytów w fazie ich najazdów na Azje Mniejszą w początkach VII w. p.n.e. lub w czasach nieco wcześniejszych.
W nauce brak jest jednolitego poglądu na temat pochodzenia kurhanów Kubania. Część badaczy przypisuje ich powstanie Meotom, a część - Scytom. Być może wpływa na to fakt, że kurhany kubańskie zostały zbadane dawno i bardzo niedbale.
Na Kubaniu odkryto wspaniałe zabytki między innymi wczesnoscytyjskie, obficie wyposażone w inwentarz. Należą do nich : kurhany koło aułu Ulskiego, kurhany: kelermeski,kostromski , Woronieżskaja, jelisawietinski ukazały pochówki arystokracji wraz z niewolnikami i nałożnicami.
Głęboki dół przykryty namiotem przypominał jurtę i symbolizował życie zmarłego koczownika. Czasem budowano w ścianie kurhanu katakumbę, w której składano pochówek. Pod nasypem kurhanu zostawiano także wóz pogrzebowy. Znajdowana w najstarszych kurhanach broń i ozdoby zdradzają cechy orientalne i zostały wykonane prawdopodobnie pod wpływem Asyrii i Urartu. Do przedmiotów obcego pochodzenia należą też naszyjniki, okucia i płytki z rysunkami zwierząt, zdobione barwną inkrustacją. W późniejszym czasie dominują przedmioty sprowadzane z greckich ośrodków Azji Mniejszej i z Aten, skąd zwłaszcza pochodziła malowana ceramika z czarnej i czerwonej glinki.
udy półwyspu Tamańskiego
Na Półwyspie Tamańskim podstawową ludność stanowili Syndowie. Kulturę Syndów znamy z cmentarzysk bezkurhanowych. Bliskość takich starożytnych ośrodków jak Fanagoria- stolica Bosporu i innych miast, stworzyła tu kulturowe warunki, zbliżone do tych, jakie istniały na półwyspie Kercz i wokół Olbii. Mieszana kultura Syndów w pobliżu tych ośrodków wchłonęła wiele elementów helleńskich. Pochówki Scytów i Syndów spotyka się na Półwyspie Tamańskim również w nekropoliach greckich miast, jednak różnią się one od pochówków z kurhanów z obszaru Kubania.
Nekropolie w Fanagorii zawierają artefakty wskazujące , że plemiona te w znacznym stopniu wchłonęły kulturę grecką.
W jednym z kurhanów znaleziono pod nasypem grobowiec zbudowany z wapiennych bloków, przykryty z góry bierwionami. W kącie grobowca znaleziono 2 amfory ze złotymi przewieszkami, grociki strzał. Przy wejściu do grobowca stały dwie amfory. Pochówek ten nie odbiega swym charakterem od greckich zwyczajów grzebalnych, chociaż obok grobowca, pod nasypem , leżała czwórka koni w bogatej uprzęży.
W północnej części kurhanu, w nasypie znaleziono jeszcze jeden grób z bloków wapiennych. Skrywał on szkielet męski z mieczem, srebrną czarką i brązowymi grocikami strzał.
W innych pochówkach znajdowano kości koni. Np. kurhan nr 2 koło Fanagorii mieścił grobowiec z bloków wapiennych, który zwierał 3 szkielety męskie i broń oraz pochówek żeński( obok, w krypcie z kamiennych płyt) i groby koni( w jednym leżało 6 , w drugim 5). Analogiczne kurhany znane są z okolic greckiego miasta Hermonassa
Z kolei Kurhany Siedmiu Braci mają odmiennych charakter, gdyż nie są terytorialnie związane z bezpośrednim sąsiedztwem miast antycznych. Zdradzają jednak pewne ślady oddziaływania greckiego.
Takie kurhany nie są na Półwyspie Tamańskim rzadkością, są one zbliżone do spotykanych na Kubaniu: jedne i drugie zawierają pochówki arystokracji, która przyswoiła sobie kulturę helleńską. Pod wpływem Greków uległy zmianom zwyczaje grzebalne, zmieniło się drewniane wykończenie grobów, charakterystyczne dla pochówków z Kubania, znikły paliki do uwiązywania zabijanych koni. Gwałtownie zmniejszyła się ilość koni towarzyszących zmarłemu, zaprzestano mordowania niewolników.
Charakterystyczny scytyjski styl zoomorficzny zachował się wyłącznie w zdobnictwie uprzęży . Inwentarz w wyposażeniu grobów staje się w znacznej części grecki.
 assageci
Zamieszkiwali obecne tereny Kazachstanu i Azję środkową. Zajmowali się hodowlą.
W Zakresie stosunków społecznych zachowali niektóre cechy typowe dla ludów pozostających na niższym poziomie rozwoju społecznego.
Herodot pisze o praktykach zawierania małżeństw grupowych i zabijania starców. Podkreśla też wysoką pozycje kobiety. (Królowa Tomiris po przegranej przez Persów w 530 r. p.n.e. bitwie kazała głowę Cyrusa Wielkiego włożyć do bukłaka wypełnionego ludzką krwią).
 akowie
Sakowie znani są od dawna jako uczestnicy wyprawy do Azji Mniejszej. Strabon stwierdza , że Sakowie władali obszarem Armenii i dodaje, że usadowili się rejonie środkowego biegu Kury i nazywali siebie Sakasena. Środkowoazjatyccy Scytowie(Sakowie) okresu wczesnego żelaza reprezentują kolejny etap rozwoju miejscowej ludności stepowej z epoki brązu.
W Tagisken odkryto konstrukcje grobowe pozostawione przez to plemię , wybudowane z cegły i słupów na planie koła. Stosowano powszechnie pochówek ciałopalny w prostych grobach z wapienia, umiejscowionych płasko pod kurhanem . Resztki kremacyjne umieszczano w dołach z prowadzącym na powierzchnię korytarzem.
W grobach znajdowano przedmioty podobne do scytyjskich z Europy Wschodniej.
Plemiona sakijskie używały zwykłej broni scytyjskiej i typowych uździenic, zdobionych w scytyjskim stylu zoomorficznym
Pewne cechy wskazują na pokrewieństwo Saków z Sauromatami z Powołża i Roksolanami (ułożenie ciał po przekątnej grobu)
Cmentarzysko Besszatyrskie
Nie można uważać Saków jedynie za koczowników; w grobach niejednokrotnie znajdowano kamienne rozcieracze , brązowe sierpy. Rezultaty wykopalisk pokazują, że Sakowie byli nie tylko hodowcami bydła , ale także rolnikami; stosowali nawadnianie pól i prowadzili osiadły tryb życia. Ich miasta- wprawdzie dość prymitywne- były ośrodkami rzemiosła.
Najsłynniejszym z nich jest warowne grodzisko Czirik- Rabat, była to warowna osada o średnicy ponad 600 m, otoczona dwoma rzędami murów, zaopatrzone w półokrągłe baszty i fosę. Na placyku mieszkalnym w obrębie murów zlokalizowane były domy mieszkalne , zaś pochówki w obrębie murów jak i wokół grodziska.
W kompleksie Babisz -Mułła odkryto cytadelę o średnicy 100 m , ufortyfikowaną murami, wyposażonymi w narożne baszty i strzelnice, a wokół niej także osiedla rolnicze i szczątki pieców garncarskich.
Obok takich znalezisk znajdują się dowody silnie rozwiniętej hodowli bydła, prawdopodobnie wypasowej, mającej decydujące znaczenie w gospodarce. We wszystkich osiedlach znajduje się zazwyczaj kości dużego i drobnego bydła rogatego, koni i wielbłądów.
Lud ten był typem społeczeństwa wczesnoniewolniczego.Właśnie te plemiona Saków znane były na Wschodzie i to one dokonywały wypraw do Azji Mniejszej mając jednocześnie wielki wpływ na życie polityczne w Azji Środkowej, zwłaszcza w walce miejscowej ludności z ekspansją Achemenidów.
W III-II w. p.n.e. Sakowie dokonali wyprawy na południe, do Baktrii, a nawet do Indii.
Kultura Saków wykazuje wiele cech wspólnych z kulturą Scytów europejskich. Przypuszczalnie wspólne jest ich pochodzenie. Sauromaci i Sakowie pochodzą być może od twórców kultury andronowskiej.
Antropologiczne odmiany wszystkich plemion scytyjskich są w większości wypadków europeidalne.
udy Ałtaju
Bardziej na północ, na granicy Ałtaju, mieszkały ludy o pokrewnej Sakom kulturze. Widocznie wchodziły również w skład kulturowo-etnicznej, szeroko rozumianej wspólnoty Scytów.
Odkrycia z terenów zachodniej Syberii w pobliżu gór Ałtajskich rzuciły nowe światło na powszechne wyobrażenia o Scytach. Spośród zbadanych kurhanów ałtajskich powszechnie znany jest kurhan Katandiński z jego doskonałymi drewnianymi figurkami zwierząt i skórzanymi ubiorami, a także kurhany Pazyryckie (Szybe , Bierel i inne).
W zakonserwowanych grobowcach w zespole kurhanów pazyryckich odnaleziono artefakty, które nigdy nie przetrwałyby w normalnych warunkach . To jest; tekstylia, wyroby skórzane, a także zmumifikowane zwłoki ludzi i zwierząt. Stąd wiemy jak wyglądały ubiory, siodła, maski końskie.
Wiemy też, że Scytowie tatuowali swoje ciała, i stosowali coś w rodzaju uproszczonej mumifikacji zwłok.
Mieszkańcy tych terenów prowadzili koczowniczo-pasterski tryb życia, zajmowali się hodowla koników mongolskich i koni szlachetnych oraz wypasem owiec. Polowali na dziki, reny, jelenie, kozły skalne i lamparty. Prowadzili też handel ze Wschodem.
Badania grobów potwierdzają , że była to społeczność cechująca się daleko zaawansowaną polityczną i socjalną nierównością.
|
|
